zoeken
project 14 van 25

Zaandammerplein: in alle opzichten speels

Zaandammerplein: in alle opzichten speels

1
2
3
4
5
6
7
8
118_1286393237_zaandam-01.jpg
118_1286393241_cover-zaandam.jpg
118_1286393244_zaandam-02.jpg
118_1286393247_zaandam-03.jpg
118_1286393250_zaandam-04.jpg
118_1286393253_zaandam-05.jpg
118_1286393257_zaandam-06.jpg
118_1286393259_zaanplein-plgrond.jpg

Opdrachtgever: Stadsdeel Westerpark Amsterdam
Ontwerp: Sybolt Meindertsma, Amsterdam
Uitvoering: BAM (hoofdaannemer), in samenwerking met Dura Vermeer (skatebaan), Van Rooijen (hekwerk) en IJreka (schip, ballenvanger)
Producent: MBI Beton, Struyk Verwo Infra

Het Zaandammerplein in Amsterdam heeft aan kracht gewonnen nu er een open pleininrichting is gecreëerd, met diverse speelvoorzieningen als strooigoed over het plein. Het spelen is nieuw leven ingeblazen met eigentijdse speelvoorzieningen en verpoosplekken voor jong en oud. Bewust is gekozen voor een richtingloos plein met een egale basisbestrating van kleinformaat gele betontegels in blokverband.

Centraal in de 'scheepvaartbuurt' in Amsterdam ligt het Zaandammerplein. Een omvangrijk plein omringd door klassieke gevels. Een vooroorlogse stedenbouwkundige opzet met een monumentaal karakter. De nieuwe gele basisvloer met zijn richtingloosheid en openheid versterkt de ruimte en herstelt daarmee de stedenbouwkundige opzet van weleer. De wijk is onderdeel een grootschalige revitalisering waarbij woningen worden opgeknapt en vervangende nieuwbouw een plek krijgt. Stedelijke herstructurering; het zal nog meer dan nu al het geval is het motto van de komende decennia zijn. De revitalisering kan extra succesvol zijn als men ook de openbare ruimte een impuls geeft. De openbare ruimte zorgt er namelijk voor dat een wijk gaat leven. Verblijven, ontmoeten, spelen, verpozen, dit alles is onderdeel van stedelijke revitalisering. Juist het nieuwe Zaandammerplein bewijst hoe belangrijk de openbare ruimte voor een wijk is. Al die facetten van sport en spel , van ontmoeten en verpozen komen op dit plein samen.

De Amsterdamse architect Sybolt Meindertsma is gespecialiseerd in het ontwerpen van pleinen, speelomgevingen en gebouwen voor de jeugd. Vaak in combinatie met verpozen. Dat hij door het stadsdeel Westerpark werd gevraagd om de inrichting ter hand te nemen, wekt dan ook geen verbazing. Immers, de belangrijkste eis was de sport- en speelvoorzieningen wederom een voorname plaats te geven. Er lag een korfbalveld en een omheinde speeltuin, die van oudsher het plein domineerden. Maar het was tijd voor toegankelijker speelvoorzieningen. Bovendien moest het plein ook als sociale ontmoetingsplaats en rustpunt voor de bewoners dienst doen. Ook de ruimtelijke functies van een plein in een dichte stedelijke structuur moesten tot zijn recht komen. Meindertsma heeft de eisen vertaald in een speels plein. Letterlijk en figuurlijk speels. Speels door de aanwezigheid van speeltuin, spelvoorzieningen, skate eiland en sportvelden. Maar ook speels door de wijze waarop deze losjes op de stedelijke vloer zijn opgenomen. Tevens speels doordat de groenvoorzieningen, bomen en grasheuvels op dezelfde losse manier gerangschikt zijn en zo echt 'meedoen' met het plein en niet louter als decor fungeren. Kortom: kracht en structuur ontleend aan samenhangende speelsheid.

Eigen richting
"Voor mij was het van belang dat men vanuit elke positie over het plein moest kunnen lopen," legt Sybolt Meindertsma uit. "Richtingloze looplijnen op een open, toegankelijk plein. Dit impliceerde dat de speelvelden over het plein zijn uitgestrooid en dat bijvoorbeeld de bankjes zonder rugleuning her en der verspreid staan. Op andere plekken staan ze echter wat intiemer. Maar nooit wordt iemand gedwongen een bepaalde positie in te nemen. Men kan zelf plek, zitkant en kijkrichting bepalen. Het enige richtingbepalende element zijn de bomenrijen langs de straten en gevels."

Bewust heeft de architect voor een bestratingsmateriaal gekozen dat de richtingloosheid zou kunnen invullen. "Ik had het beeld van een halfverharding, maar een halfverharding is op zo'n gebruiksplein natuurlijk uit den boze. Je moet naar een degelijke, stoere bestrating toe. Op het moment dat wij voor grotere elementen zouden kiezen, zou je een lijnenspel creëren. Datzelfde geldt voor het bestratingspatroon met stenen. Vandaar de keuze voor een kleinformaat gele betontegel met een zwart spikkeleffect. Door de kleine tegels in blokverband (verband) te leggen, hou je vast aan een richtingloze basisvloer waarop de elementen daadwerkelijk als eiland kunnen fungeren De gele kleur zorgt voor een zonnig karakter, ook als het regenachtig weer is. Voorts zorgen de speelvoorzieningen voor voldoende beweging en kleur."

Spel van betonbanden
Het plein van ruim 100 bij 65 meter is omlijst met hoge en brede betonbanden die het plein optillen en afschermen van autoverkeer. Op het plein zijn eveneens speciaal vervaardigde brede betonbanden toegepast om de belijningen van de speeleilanden aan te geven. Zware betonbanden zorgen voor een robuuste rand rondom de verdiepte sportvelden. Rond de groenvakken liggen verhoogde betonbanden die ook als zitranden fungeren (niveauverschil). "Alle betonbanden hebben dezelfde zwarte kleur (zwart) als contrast met de gele betontegels. In feite heb je met twee typen bestratingsmateriaal, voor vloer en detaillering, een harmonieuze doch speelse invulling gemaakt. De beperking in het materiaalassortiment is van belang voor kostenbeheersing en voor beheer en onderhoud."

Bij de speelvoorzieningen is het thema 'scheepvaartbuurt' consequent toegepast. Zo is een speelschip ontworpen, met boeg, brug met stuurhuis, schoorsteenglijbaan en schuitjes in een golvende zee van rubber. Dit deel voor jongere kinderen is omsloten met een laag hek, dat eenvoudig overstapbaar is. Voor de oudere jeugd is er een skate eiland als golvend landschap van beton. Ook de jonge jeugd voelt zich thuis op de hellingen. Dit geld ook voor de verdiepte sportvelden. Ballenvangers in de vorm van gebolde zeilen zorgen voor een functionele afscheiding, maar refereren tegelijkertijd aan de scheepvaart. De grasheuvel en de trappartij naar het dak van het speeltuingebouw (in betonnen traptreden) bieden extra plekken voor jong en oud om te spelen of te zitten.

Kostenbeheerst
Meindertma besluit: "Het merendeel van de speelelementen is speciaal ontworpen. Ook de extra hoge betonbanden zijn speciaal vervaardigd. Toch hoeven zulke keuzes niet tot hoge meerkosten te leiden. Door goed gebruik te maken van veiligheidsregels en kennis van materialen en uitvoeringszaken, kun je specifiek ontwerpen tegen een 'normale' prijs. Een speels plein dat respect toont voor alle gebruikers en dat tevens respect toont voor de kwaliteit van de aanwezige stedenbouw en gevels. Een groot plein met oog voor details. Iedereen kan er zich thuis voelen. Dat maakt van het bijzondere plein ook meteen het huiselijke plein voor dit karakteristieke deel van Amsterdam."

Google Streetview
De Google Streetview hiernaast komt niet helemaal bij het plein, maar u op de Google Map kunt wel foto's bekijken, gemaakt door derden.

Bekijk meer informatie en foto's over het Zaandammerplein op Architectenweb.

Alle projecten
Project aanmelden

project 14 van 25

Betonnen bestrating, oneindig veelzijdig